Thăng trầm theo dòng thời gian

Làng Nhật Tân có lịch sử tồn tại hàng trăm năm nay ở Hà Nội, thực hư xác định nguồn gốc bây giờ rất khó để bàn đến. Chỉ biết rằng, làng Nhật Tân chảy trôi theo dòng lịch sử của đất nước Việt Nam ta. Bắt đầu từ câu chuyện Cao Biền lên núi ngắt một nhành hoa đào về làm dấu ấn giao mùa cho đến thú chơi của người Thăng Long xưa kia gắn liền với những cành đào phai, màu hoa đỏ hồng nhẹ nhàng giống như một biểu tượng may mắn, sung túc, đầy đủ trong năm mới.

“Tiếng thơm” về hoa đào ở Nhật Tân cứ như vậy vang vọng gần xa. Quả thực, khắp miền Bắc này, không nơi nào có hoa đào đẹp như Nhật Tân. Hoa nơi đây cánh dày dặn, mập mạp, xinh xắn, màu sắc rõ nét như in bằng mực. Cũng được biết rằng, trước đây, làng đào Nhật Tân chỉ trồng hoa đào phai (lấy giống từ trên rừng). Mãi đến sau này mới du nhập thêm đào bích.

Có những lúc, người trồng đào ở Nhật Tân đã gặp khó khăn như vào khoảng năm 1954, những vườn đào bị phá bỏ, người dân chuyển sang trồng rau, trồng cây ăn quả. Hay có thời điểm, cây đào gặp “khốn khó” phải đối diện với sự phát triển của xã hội, ruộng đất bị bê tông hóa, trở thành nơi xây những ngôi nhà cao tầng.

Không những chịu ảnh hưởng của cuộc sống, “nghiệp” trồng đào cũng phải “bán lưng cho đất, bán mặt cho trời”. Người cao tuổi ở vùng Nhật Tân xưa kia vẫn lưu truyền câu chuyện đi bán đào Tết. Ngày xưa, từ Nhật Tân xuống chợ hoa Hàng Lược không xa nhưng đường vắng lặng và heo hút, chỉ nhà nào có vườn lớn mới dám thuê xe tay còn lại vác vài cành chạy bộ. Vì phải bán hết hoa nên người bán đào thường về nhà muộn. Phòng bị cướp, người bán đào phải kẹp tiền vào bắp chân rồi quấn vải xung quanh, lại có người còn quấn vải trắng lên đầu như nhà có tang. Chỉ có dân trồng hoa Ngọc Hà và Hữu Tiệp là không lo lắng vì làng gần chợ hoa và có nhiều lính canh.

Chị Nguyễn Thanh Thủy (chủ một vườn đào ở Nhật Tân) cho biết, nghề trồng đào thời xưa của các cụ rất vất vả, khi hệ thống tưới tiêu còn thô sơ, nhiều thứ không có máy móc thay thế đều dùng sức người mà làm. Người nông dân trồng đào dãi nắng, dầm mưa, chịu giá rét nhọc nhằn để có được những cây đào đẹp phục vụ vào tháng chạp cuối năm, tháng giêng đầu năm.

Ấy vậy mà người dân vẫn trụ lại được với nghề, gìn giữ nghề truyền thống của ông cha để lại. Sau bao nhiêu lần tưởng như “thất truyền”, những vườn đào Nhật Tân hồng thắm lại nở rộ bên bãi sông Hồng vào mỗi dịp Tết đến, xuân về.

Biểu tượng văn hóa

Trải qua bao năm tháng, hiện nay, cây đào đã trở thành một biểu tượng đặc trưng của làng Nhật Tân. Từ tháng ba, tháng tư, người dân làng đã tất bật chăm cây, trồng cây để chuẩn bị cho dịp cuối năm. Ông Nam (chủ một vườn đào ở Nhật Tân) chia sẻ, đào có nhiều loại: đào bích, đào phai, đào chiết cành từ những cây đào quý hiếm, đào trồng từ hạt đào,... Tùy vào từng mức độ khác nhau mà cây đào sẽ có giá thành cao hoặc thấp.

Để có được một cây đào đẹp, những người trồng giống như một nghệ nhân, từ việc chọn cây, ông Nam cho biết, cây đào non, trẻ thì rất khỏe, dễ ra hoa và cho nhiều hoa. Còn đối với những cây đào già có gốc to, đẹp được nhiều người yêu thích, phải tốn công sức chăm sóc mới nở hoa đẹp, dày.

Hay việc uốn nắn cho cây vào thế cũng rất phức tạp, đòi hỏi người trồng cây không chỉ có kinh nghiệm, kĩ thuật tốt mà còn phải thêm khiếu thẩm mỹ. Muốn cây ra hoa đúng dịp Tết Nguyên đán thì từ giữa tháng 11 âm lịch, người trồng đã phải tiến hành tuốt lá cho cây đào nhằm tập trung dinh dưỡng làm nụ, bảo đảm nụ hoa ra nhiều, đều, mập, hoa to, cánh dày, màu đẹp. Dựa theo tình hình thời tiết, mà người trồng hoa đào sẽ điều chỉnh cho phù hợp.

Lấy ví dụ, nếu năm nào thời tiết nóng thì cần tiến hành tuốt lá muộn hơn vài ngày, năm nào thời tiết rét nhiều thì cần tuốt lá sớm hơn vài ngày. Đặc biệt, sau khi tuốt thì người trồng đào lại càng phải chú ý đến chế độ phân bón, nước cho cây.

Đi qua bao nhiêu thăng trầm, vất vả của người dân, giờ đây làng Nhật Tân đang gặt “quả ngọt” khi cây đào Nhật Tân đã trở thành một biểu tượng văn hóa. Cứ nhắc đến Tết ở Hà Nội, phần lớn mọi người lại nhớ về những vườn đào bích, đào phai nép mình khoe sắc, tỏa hương giữa lòng Thủ đô.

Nhờ có nghề truyền thống trồng đào của ông cha để lại mà làng đào Nhật Tân đã có nhiều thay đổi, đời sống người dân được nâng cao hơn, thu nhập tăng lên so với ngày xưa. Còn vẻ đẹp của hoa đào ngày càng được nâng tầm. Trước kia chủ yếu là trồng đào để bán, sau đó, nắm bắt được nhu cầu ngày càng lớn của du khách đến đây, chủ các vườn đào đã mở rộng, trang trí phục vụ nhu cầu chụp ảnh cho du khách vừa tăng thêm nguồn thu nhập cho gia đình. Sức quyến rũ, vẻ đẹp của loài hoa báo xuân trong các vườn đào trong những ngày giáp tết càng trở nên nhộn nhịp và sôi động với hàng trăm lượt khách đổ về ngắm hoa, chụp ảnh lưu niệm, hay chọn mua cho mình những cành đào tươi thắm về trang trí.